Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Aksakallar Konseyinin 19. Toplantısı'nda Türk dünyasının dijital geleceği, yapay zeka çağında Türk dillerinin korunması ve “Büyük Türk Dil Modeli”nin oluşturulmasına yönelik çalışmalar, öne çıkan başlıklar arasında yer aldı.
TDT Aksakallar Konseyi 19. Toplantısı, Kazakistan'ın Almatı kentinde düzenlendi.
TDT Aksakallar Konseyi Başkanı Binali Yıldırım'ın başkanlığındaki toplantıya Kazakistan'dan İkram Adırbek, Azerbaycan'dan Hasan Hasanov, Kırgızistan'dan Apas Cumagulov, Özbekistan'dan Sadıkcan Turdiyev ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nden (KKTC) Oktay Öksüzoğlu katıldı.
Toplantıda TDT Genel Sekreteri Kubanıçbek Ömüraliyev, Türk Akademisi Başkanı Şahin Mustafayev ile Türk Kültür ve Miras Vakfı Başkanı Aktotı Raimkulova da hazır bulundu.
Toplantının açılışında konuşan Yıldırım, dünyanın çok kutuplu ve rekabetçi döneme girdiğini belirterek, Türk devletleri arasındaki dayanışma ve güven ortamının güçlendirilmesinin stratejik önem taşıdığını söyledi.
Bu yıl gerçekleştirilen başbakanlar toplantısı ile dışişleri bakanlarının gayriresmi istişare toplantılarının önemine işaret eden Yıldırım, güvenlik alanındaki işbirliğinin de giderek derinleştiğini vurguladı.
Yıldırım, Azerbaycan'da düzenlenmesi planlanan "TDT 1. Ortak Askeri Tatbikatı" ile Semerkant'ta yapılacak "TDT 1. Dışişleri Bakanları ve İstihbarat Teşkilatları Ortak Toplantısı"nın güvenlik alanındaki koordinasyona önemli katkı sağlayacağını dile getirdi.
- Ortak Türk Alfabesi çalışmalarında ilerleme
Toplantıda, 1926 Bakü Türkoloji Kongresi'nin 100. yılı ve Ortak Türk Alfabesi çalışmaları da ele alındı.
Aksakallar Konseyinin girişimiyle Türk Akademisi tarafından yürütülen çalışmalar sonucu 34 harften oluşan Ortak Türk Alfabesi üzerinde geniş mutabakat sağlandığını belirten Yıldırım, bunun ortak kültürel kimliğin güçlendirilmesi açısından tarihi bir adım olduğunu vurguladı.
Yıldırım, 2026 boyunca TDT öncülüğünde ortak alfabenin tarihi, bilimsel ve kültürel boyutlarını ele alan çeşitli etkinliklerin düzenlendiğini ve düzenlenmesine devam edildiğini söyledi.
- "Türk dillerinin dijital dünyada varlığını koruması bir beka meselesidir"
Toplantının en dikkati çeken gündem maddelerinden biri ise yapay zeka çağında Türk dillerinin geleceği oldu.
Yıldırım, yapay zekanın yalnızca teknolojik dönüşümü değil aynı zamanda dil ve kültür alanında da yeni bir dönemi başlattığına dikkati çekerek, Türk dillerinin dijital dünyada güçlü şekilde temsil edilmesi gerektiğini vurguladı.
Bugün yapay zeka sistemlerinin büyük ölçüde sınırlı sayıdaki küresel dillerin verileriyle eğitildiğine işaret eden Yıldırım, “Türk dillerinin dijitalleşme sürecinde yok olmaması ve yapay zeka sistemlerinde hakkıyla temsil edilmesi, artık bir kültür politikası değil bir beka meselesidir.” değerlendirmesinde bulundu.
Türkiye'de Türk Dil Kurumu ve HAVELSAN ile başlatılan Türkçe Derlem Projesi kapsamında Türkçenin bütün kelime ve anlam zenginliğini kapsayan büyük bir veri tabanının oluşturulduğunu belirten Yıldırım, nihai hedefin "Türkçe Büyük Dil Modeli"ni geliştirmek olduğunu söyledi.
- "Türk Dünyası Büyük Dil Modeli" önerisi
2024'te Bişkek Zirvesi'nde imzalanan "Büyük Dil Modeli Mutabakat Muhtırası"nın bu vizyonu bölgesel düzeyde teyit ettiğini vurgulayan Yıldırım, mevcut çalışmaların tüm üye ülkelerin katılımıyla ortak çatı altında toplanmasını önerdi.
Yıldırım, "Türk Dilleri Dijitalleşme ve Büyük Dil Modeli Projesi" adıyla yürütülebilecek girişimin, Türk dünyasının ortak veri altyapısını oluşturabileceğini dile getirerek, gelecekte de Türk halklarının ortak kültürel hafızasını, tarihini, edebiyatını ve dil mirasını anlayabilen "Türk Dünyası Büyük Dil Modeli"ne dönüşebileceğini söyledi.
- Ortak tarih kitabı ve yeni öneriler
Toplantıda ayrıca "Türk Devletlerinin Ortak Tarihi" kitabına ilişkin çalışmalar da değerlendirildi.
Yıldırım, iki cilt halinde hazırlanması planlanan eserin tamamlanarak üye ülkelerin dillerine çevrilmesinin ve seçmeli ders olarak okutulmasının ortak tarih bilincinin güçlendirilmesine katkı sağlayacağını ifade etti.
Aksakallar Konseyi olarak gelecek döneme ilişkin de çeşitli öneriler sunduklarını belirten Yıldırım, "Türk Dünyası Aksakallar Ödülleri"nin ihdas edilmesi, "Büyük Türk Dil Modeli 2035 Yol Haritası"nın hazırlanması, gençlere yönelik "Model Türk Devletleri Teşkilatı" programının başlatılması ve "Türk Dünyası Akil İnsanlar Platformu"nun kurulması önerilerini gündeme getirdiklerini söyledi.
Toplantıda alınan tavsiye kararlarının tutanak haline getirilerek üye ülkelere iletileceği, TDT Aksakallar Konseyinin 20. Toplantısı'nın 2027'de Kırgızistan'da yapılmasının kararlaştırıldığı bildirildi.